LIDER projektu:
PARTNER projektu:
Baza wiedzy
Prawo, standardy i wytyczne
| Poziom | Akt prawny / standard | Zakres dostępności | Kluczowe artykuły / paragrafy / punkty | Link do tekstu źródłowego |
|---|---|---|---|---|
| Międzynarodowe | Konwencja ONZ o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami (CRPD) | Ogólne ramy praw człowieka dot. osób z niepełnosprawnościami, w tym dostępność środowiska fizycznego, transportu, informacji, komunikacji i ICT. | Art. 9 (Dostepność), art. 20 (Mobilność osobista), art. 21 (Dostęp do informacji), art. 24 (Edukacja), art. 30 (Udział w życiu kulturalnym). | Tekst Konwencji (OHCHR) |
| UE | Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej | Zakaz dyskryminacji i obowiązek integracji osób z niepełnosprawnościami w politykach UE. | Art. 21 (Zakaz dyskryminacji, m.in. ze względu na niepełnosprawność), art. 26 (Integracja osób z niepełnosprawnościami). | EUR-Lex – Karta Praw Podstawowych |
| UE | Dyrektywa (UE) 2016/2102 w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego | Dostępność cyfrowa stron WWW i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (wymogi oparte na WCAG i EN 301 549). | Art. 1–2 (zakres), art. 4 (obowiązek zapewnienia dostępności), art. 5–7 (wyjątki, nadmierne obciążenie), art. 7–8 (oświadczenie o dostępności i mechanizm zgłaszania problemów). | EUR-Lex – 32016L2102 |
| UE | Dyrektywa (UE) 2019/882 – European Accessibility Act (EAA) | Wymogi dostępności dla wybranych produktów i usług (m.in. sprzęt ICT, e-booki, bankowość, e-commerce, terminale samoobsługowe). | Art. 2–3 (zakres), art. 4–5 (obowiązki producentów, importerów, dystrybutorów), art. 13–15 (usługi, w tym transportowe), Załącznik I (szczegółowe wymogi dostępności). | EUR-Lex – 32019L0882 |
| UE | Dyrektywa 2014/24/UE w sprawie zamówień publicznych | Uwzględnianie wymogów dostępności i projektowania uniwersalnego w opisie przedmiotu zamówienia oraz kryteriach oceny ofert. | Art. 42 ust. 1 i 3 (wymagania dot. dostępności i projektowania dla wszystkich), art. 67 ust. 2 (dostępność jako kryterium jakości). | EUR-Lex – 32014L0024 |
| UE | Dyrektywa 2010/13/UE o audiowizualnych usługach medialnych (AVMSD), ze zm. 2018/1808 | Dostępność usług medialnych (telewizja, VOD) dla osób z niepełnosprawnościami sensorycznymi – napisy, audiodeskrypcja, tłumaczenie na język migowy. | Art. 7 (po nowelizacji 2018/1808) – obowiązek stopniowego zapewniania dostępności usług medialnych dla osób z niepełnosprawnościami. | EUR-Lex – 32010L0013 |
| UE | Dyrektywa 2000/78/WE ustanawiająca ogólne ramy równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy | Antydyskryminacja ze względu na niepełnosprawność w zatrudnieniu, obowiązek „racjonalnych usprawnień” w miejscu pracy. | Art. 1–2 (zakres i definicje), art. 5 (racjonalne usprawnienia dla osób z niepełnosprawnościami). | EUR-Lex – 32000L0078 |
| UE | Rozporządzenie (WE) nr 1107/2006 – prawa osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej podczas podróży drogą lotniczą | Dostępność usług lotniczych, zakaz odmowy przewozu, zasady udzielania pomocy i informowania pasażerów z niepełnosprawnościami. | Art. 3–7 (zakaz odmowy przyjęcia rezerwacji i wejścia na pokład wyłącznie z powodu niepełnosprawności), art. 8–10 (pomoc na lotniskach i na pokładzie), art. 14–16 (informacje w formach dostępnych). | EUR-Lex – 32006R1107 |
| UE | Rozporządzenie (UE) 2021/782 – prawa pasażerów w ruchu kolejowym | Prawa osób z niepełnosprawnościami i osób o ograniczonej mobilności w transporcie kolejowym (dostęp do taboru, stacji, informacji). | Rozdział IV – prawa osób z niepełnosprawnościami i PRM (pomoc, rezerwacje, informacja). | EUR-Lex – 32021R0782 |
| UE | Rozporządzenie (UE) nr 181/2011 – prawa pasażerów w autobusowym i autokarowym transporcie dalekobieżnym | Dostępność usług autobusowych i autokarowych dla osób z niepełnosprawnościami i PRM. | Art. 9–16 – prawa osób z niepełnosprawnościami (pomoc, odmowa przewozu, informacja). | EUR-Lex – 32011R0181 |
| UE | Rozporządzenie (UE) nr 1177/2010 – prawa pasażerów podróżujących drogą morską i śródlądową | Dostępność przewozów morskich i śródlądowych, pomoc dla pasażerów z niepełnosprawnościami. | Art. 7–16 – szczegółowe regulacje dot. praw osób z niepełnosprawnościami i PRM. | EUR-Lex – 32010R1177 |
| Polska | Ustawa z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami | Ustawa horyzontalna – obowiązki podmiotów publicznych w zakresie dostępności architektonicznej, informacyjno‑komunikacyjnej i cyfrowej. | Art. 2 (definicje, m.in. „osoba ze szczególnymi potrzebami”, „dostępność architektoniczna”, „dostępność informacyjno‑komunikacyjna), art. 3–4 (ogólny obowiązek zapewnienia dostępności), art. 6 (dostępność architektoniczna), art. 7 (dostępność informacyjno‑komunikacyjna), art. 8–9 (dostęp alternatywny), art. 11–19 (wniosek i skarga na brak dostępności). | ISAP – Dz.U. 2019 poz. 1696 |
| Polska | Ustawa z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych | Implementacja dyrektywy 2016/2102 – wymagania dostępności cyfrowej dla serwisów WWW i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. | Art. 1–2 (zakres podmiotowy i przedmiotowy), art. 3–4 (ogólny obowiązek dostępności), art. 5–6 (minimalne wymagania oparte na standardach), art. 8–9 (aplikacje mobilne), art. 10–11 (oświadczenie o dostępności i procedura zgłaszania), art. 12–14 (nadzór i kary). | ISAP – Dz.U. 2019 poz. 848 |
| Polska | Ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane | Ogólne wymagania wobec obiektów budowlanych, w tym wymóg dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. | Art. 5 ust. 1 pkt 4 – obiekt budowlany powinien być projektowany i budowany z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami, w szczególności poruszających się na wózkach; art. 9 – odstępstwa od przepisów techniczno‑budowlanych (istotne przy zabytkach). | ISAP – Prawo budowlane |
| Polska | Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie | Szczegółowe wymagania techniczne dotyczące likwidacji barier architektonicznych w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej. | § 54–56 (wejścia, dojścia, pochylnie), § 73–76 (parametry dostępności budynków użyteczności publicznej – szerokości, nachylenia, windy), § 78 (dźwigi dostępne dla osób z niepełnosprawnościami), § 86–87 (toalety dostępne), § 172, 298 i nast. (miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami). | ISAP – Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 |
| Polska | Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych | Instrumenty finansowe i organizacyjne służące m.in. likwidacji barier architektonicznych, technicznych i w komunikowaniu się. | Art. 26, 26d (dofinansowanie przystosowania stanowisk pracy i pomieszczeń zakładu), art. 35a ust. 1 pkt 1 lit. b–c (finansowanie likwidacji barier architektonicznych, technicznych i w komunikowaniu się ze środków PFRON). | ISAP – Dz.U. 1997 nr 123 poz. 776 |
| Polska | Ustawa z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania | Zakaz dyskryminacji m.in. ze względu na niepełnosprawność w zatrudnieniu, edukacji, zabezpieczeniu społecznym i dostępie do dóbr i usług. | Art. 1–3 (zakres, definicje dyskryminacji), art. 6–8 (równe traktowanie w zatrudnieniu i kształceniu), art. 11–13 (równe traktowanie w dostępie do zabezpieczenia społecznego i opieki zdrowotnej). | ISAP – Dz.U. 2010 nr 254 poz. 1700 |
| Polska | Ustawa z 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych | Uwzględnianie wymogów dostępności i projektowania uniwersalnego w opisie przedmiotu zamówienia oraz kryteriach oceny ofert. | Art. 99 ust. 4 (obowiązek uwzględniania wymagań dostępności i projektowania dla wszystkich), art. 100 ust. 1 (wymogi dostępności w kryteriach równoważności), art. 242 ust. 2 (aspekty społeczne, w tym dostępność, w kryteriach oceny ofert). | ISAP – Dz.U. 2019 poz. 2019 |
| Polska | Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji | Obowiązki nadawców w zakresie dostępności programów (napisy dla niesłyszących, audiodeskrypcja, tłumaczenie na PJM), implementacja dyrektywy AVMSD. | Art. 18a i powiązane – minimalny udział audycji z napisami, audiodeskrypcją i tłumaczeniem na język migowy w ofercie programowej (po kolejnych nowelizacjach). | ISAP – Dz.U. 1993 nr 7 poz. 34 |
| Polska | Ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej | Ogólne prawo do informacji publicznej – podstawa do żądania informacji w formach dostępnych, powiązane z ustawami o dostępności cyfrowej i zapewnianiu dostępności. | Art. 1–2 (prawo do informacji), art. 7 ust. 2 (obowiązek udostępniania informacji w sposób i w formie umożliwiających realizację tego prawa – w praktyce interpretowany łącznie z przepisami o dostępności). | ISAP – Dz.U. 2001 nr 112 poz. 1198 |
| Polska | Ustawa z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy | Zapewnienie dostępności procesu wyborczego (lokale dostosowane, alternatywne formy głosowania) dla osób z niepełnosprawnościami. | Art. 37a–37c (głosowanie korespondencyjne, przez pełnomocnika, informacja dla wyborców niepełnosprawnych), art. 53a–53d (lokale wyborcze dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami). | ISAP – Dz.U. 2011 nr 21 poz. 112 |
| Polska | Ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe | Podstawy prawne edukacji włączającej, dostosowań organizacyjnych i infrastrukturalnych dla uczniów z niepełnosprawnościami. | Art. 1 pkt 4–5 (zasady równego dostępu do edukacji), przepisy o kształceniu specjalnym i organizowaniu pomocy psychologiczno‑pedagogicznej (dostosowanie warunków nauki, w tym środowiska fizycznego i informacyjnego). | ISAP – Dz.U. 2017 poz. 59 |
| Standard międzynarodowy | WCAG 2.1 – Web Content Accessibility Guidelines 2.1 | Standard dostępności treści internetowych (perceivable, operable, understandable, robust); podstawa wymagań w dyrektywie 2016/2102 i ustawie o dostępności cyfrowej. | Całość wytycznych (poziomy A, AA, AAA); w praktyce wymagane poziomy A i AA dla podmiotów publicznych. | W3C – WCAG 2.1 |
| Standard europejski / krajowy | EN 301 549 / PN‑EN 301 549 – Accessibility requirements for ICT products and services | Norma zharmonizowana dla EAA oraz zamówień publicznych ICT; doprecyzowuje wymagania funkcjonalne dostępności sprzętu, oprogramowania, stron WWW, aplikacji, dokumentów elektronicznych. | Całość normy, w szczególności sekcje dotyczące interfejsów użytkownika, stron WWW, aplikacji mobilnych, dokumentów elektronicznych oraz sprzętu (ICT). | ETSI – EN 301 549 |
Raporty i Analizy
Literatura i artykuły naukowe
Amor González, Antonio M., Fernández Sánchez María, Verdugo Alonso, Miguel Á., Aza, Alba Schalock, Robert L., Nowy pryzmat: prawa, wsparcie oraz jakość życia w tworzeniu edukacji włączającej dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną, „Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo” 2020, 49(3), s. 5–33. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ceon.element-a7e70c8b-3744-342c-8c33-00c2a14ff58e?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$6&qt=IN_PAGE
Bełza‑Gajdzica Magdalena, Uczelnia w dobie ustawy o dostępności – dobre praktyki w Uniwersytecie Śląskim, „Konteksty Pedagogiczne” 2022, 2(19), s. 107–122. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_19265_kp_2022_2_19_363?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$7&qt=IN_PAGE
Białobrzeska Katarzyna Alicja, Psychosocial Aspects of Seniors’ Transport Exclusion: Selected Issues, „Kultura i Edukacja” 2022, 2(136), s. 234–257. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_15804_kie_2022_02_14?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$9&qt=IN_PAGE
Bitkowska Agnieszka, Łabędzki Krzysztof, Koncepcja inteligentnego miasta — definicje, założenia, obszary, „Marketing i Rynek” 2021, 2, s. 3–11. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_33226_1231-7853_2021_2_1?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$16&qt=IN_PAGE
Błaszak Maciej, Fojud Artur, Dostępność miasta jako przedmiot interdyscyplinarnych badań, „Studia komitetu przestrzennego zagospodarowania kraju PAN” 2017, nr 176, s. 58–83. Dostępność miasta jako przedmiot interdyscyplinarnych badań – Studia komitetu przestrzennego zagospodarowania kraju PAN – Issue 176 (2017) – CEJSH – Yadda
Borowczyk Joanna, Standard dostępności dla Łodzi – prolog do budowy miasta dostępnego, „Studia komitetu przestrzennego zagospodarowania kraju PAN” 2017, 176 (1), s. 140-55. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-0079-3507-year-2017-issue-176-article-bwmeta1_element_oai-journals-pan-pl-103153?q=578eb7c6-4ac2-4271-8b0c-8b0843e4495d$1&qt=IN_PAGE
Cała-Wacinkiewicz Ewelina, Zakaz dyskryminacji konstrukcyjnym elementem racjonalnych usprawnień w kontekście praw osób z niepełnosprawnościami, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024, 5(81), s. 265-277. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_15804_ppk_2024_05_19?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$1&qt=IN_PAGE
Cebera A., Postępowanie skargowe w związku z brakiem zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2023 s. 41-51. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_18778_0208-6069_S_2023_04?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$18&qt=IN_PAGE
Czerw Monika, Karpuszenko Elena, Kukla Daniel, Niepełnosprawni w szkolnictwie wyższym – stan obecny i perspektywy, „Szkoła – Zawód – Praca” 2019, 18, s. 150–159. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-bc2b9fab-b540-4ac3-9000-d9e3abd9b46d?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$2&qt=IN_PAGE
Czerw Monika, Poczucie wsparcia społecznego dla rodzin wychowujących dziecko z niepełnosprawnością w świetle badań własnych, „Homo et Societas. Wokół Pracy Socjalnej” 2024, 9, 12-23. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_4467_25436104HS_24_002_20940?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$12&qt=IN_PAGE
Danilewicz Anna, Kilka uwag o dostępności muzeów na przykładzie Portugalii. Batalię wygrała Batalha, „Muzealnictwo” 2013, 54, s. 217–223, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ceon.element-90ff5ee6-a299-3a0f-a309-3e19cfbed3c5?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$7&qt=IN_PAGE
Dawid Wojciech, Dostępność i jakość przestrzeni publicznych w tkance miejskiej wybranych dzielnic Krakowa w kontekście użytkowania ich przez osoby starsze, „Prace Geograficzne” 2019, nr 156, s. 101–119, https://doi.org/10.4467/20833113PG.19.005.10309
Dąbrowski Tomasz, Zarządzanie różnorodnością jako wyzwanie dla organizacji związanych z kulturą, „Zarządzanie w Kulturze” 2018,19, s. 453-470. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_4467_20843976ZK_18_026_10520?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$11&qt=IN_PAGE
Donderowicz-Wronkowska Małgorzata, Kaczmarek Patryk, Poznańska Mapa Barier – dobre praktyki w badaniu dostępności przestrzeni, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna” 2018, nr 42, s. 103–113. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-2353-1428-year-2018-issue-42-article-16536
Duda Wioleta, Czerw Monika, Doradztwo edukacyjno-zawodowe jako element zwiększania dostępności uczelni wyższych dla studentów z niepełnosprawnościami, „Homo et Societas. Wokół Pracy Socjalnej” 2023, 8, s. 12–24. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_4467_25436104HS_23_002_19114?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$20&qt=IN_PAGE
Dudek‑Mańkowska Sylwia, Mieszkanie dla seniora – formy budownictwa senioralnego oraz stan ich rozwoju w Polsce, „Konwersatorium Wiedzy o Mieście” 2017, 30(2), s. 27–35. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_18778_2543-9421_02_03?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$12&qt=IN_PAGE
Dudziński Andrzej, Analiza architektoniczna przestrzeni bibliotek publicznych Białegostoku w kontekście dostępności dla osób starszych i niepełnosprawnych, „Medycyna Pracy” 2025, 76(4), s. 305–318 https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_13075_mp_5893_01629?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$19&qt=IN_PAGE
Gawron G., Universal Design – Projektowanie uniwersalne jako idea w dążeniu do osiągania partycypacji społecznej osób niepełnosprawnych, „Roczniki Nauk Społecznych” 20157(43), 125-144 https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-66071ec4-9b06-4165-b486-0566cdba7db4?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$16&qt=IN_PAGE
Gąciarz Barbara, Między deklaracjami równego traktowania a realiami wykluczenia. Polityka wobec niepełnosprawności jako przejaw dysfunkcji sfery publicznej, „Studia Socjologiczne” 2017, 4(227) 95-118. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-2e815e23-5418-4da1-ad8a-f8b8ec15a3c3?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$1&qt=IN_PAGE
Gil‑Mastalerczyk Joanna, Mochocka Sylwia, Wijas Małgorzata, A friendly city: public space accessibility in Kielce Architectus, “Architecture” 2023, 2 (74), s. 77–86. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_37190_arc230208?q=35effd33-c98c-4d9d-b701-c7c245753d0f$1&qt=IN_PAGE
Iwanicka Beata, Iwanicki Juliusz, Posągi i kubły. Inaczej o dostępności kultury wizualnej dla osób z uszkodzeniami wzroku, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka” 2021, 115(3), s. 122–133, https://doi.org/10.26112/kw.2021.115.10
Jóźwiak Wioleta, POLIN – muzeum dostępne. Muzeum jako miejsce, gdzie dokonuje się zmiana społeczna, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka” 2021, 115(3), s. 30–38, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_26112_kw_2021_115_03?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$2&qt=IN_PAGE
Kapias Joanna, Niepełnosprawność jako Inność – postawy studentów pełnosprawnych wobec studentów z niepełnosprawnością, „Edukacja międzykulturowa” 2019,10, 1 225-238.
Kilian Marlena, Studenci z niepełnosprawnościami: doświadczenia, potrzeby, wyzwania, „Forum Pedagogiczne” 2016, 1, s. 267–282. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-e12edd24-0f27-414b-aba5-9b0bdde27ee5?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$11&qt=IN_PAGE
Kobylińska Weronika, Pięcińska Anna, Skrzeczkowski Mateusz, Wstęp. Przełamać wzrokocentryzm, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka” 2021, nr 115(3), s. 10–13, https://doi.org/10.26112/kw.2021.115.01
Korwel-Lejkowska Barbara, Topa Emilia, Dostępność parków miejskich jako elementów zielonej infrastruktury w Gdańsku, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna” 2017, nr 37, s. 63–75. Dostępność parków miejskich jako elementów zielonej infrastruktury w Gdańsku – Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna – Issue 37 (2017) – CEJSH – Yadda
Koszyk Krystyna, Sposoby pokonywania barier komunikacyjnych wobec osób niesłyszących przez placówki administracji publicznej, „Homo et Societas. Wokół Pracy Socjalnej” 2022, 7, s. 123–133, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_4467_25436104HS_22_009_17352?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$14&qt=IN_PAGE
Kuryłowicz Ewa, Uniwersalność rozwiązań architektonicznych w kontekście otwierania środowiska wybudowanego dla wszystkich, jako wyraz i efekt postawy innowacyjnej – normalność w architekturze, „Studia BAS”, 2015, 2 (42), s. 203–217. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-2080-2404-year-2015-issue-2_42_-article-bwmeta1_element_desklight-22577fc1-336d-4d43-9e10-b74da8476d75?q=f8c345a2-f20b-419a-a0be-e6b0bf74f023$1&qt=IN_PAGE
Labus Agnieszka, Szewczenko Anna, Przestrzeń miejska z perspektywą 60+ – dostępność przestrzeni publicznych dla grup wrażliwych, „Studia komitetu przestrzennego zagospodarowania kraju PAN” 2017, 176, s. 84-97. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-0079-3507-year-2017-issue-176-article-bwmeta1_element_oai-journals-pan-pl-103149?q=5ea5553e-22c8-4531-b0c2-d7e32af63936$1&qt=IN_PAGE
Lechowska Ewa, City Resilience to Population Ageing in the Context of Spatial (In)Accessibility. The Case of Poznań and Łódź, “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 2020, 3(348), s. 45–63. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_18778_0208-6018_348_03?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$1&qt=IN_PAGE
Lechowska Ewa, Piesza dostępność wybranych przestrzeni miasta w dobie starzejącego się społeczeństwa na przykładzie Poznania „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, 2018, nr 43, s. 83-108 Piesza dostępność wybranych przestrzeni miasta w dobie starzejącego się społeczeństwa na przykładzie Poznania – Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna – Issue 43 (2018) – CEJSH – Yadda
Lejzerowicz M., Osoby niepełnosprawne: dostępność edukacji wyższej „Student niepełnosprawny. Szkice i rozprawy” 2016, nr 16(9), s. 133–146, link: https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-1689-6416-year-2016-issue-16_9_-article-1169
Fedorowicz‑Kruszewska Małgorzata, Jakość bibliotek obsługujących osoby z niepełnosprawnością – przegląd instrumentów badawczych, „Przegląd Biblioteczny” 2014, 82(3), s. 410–419. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-705873b3-621d-471a-bec6-1add64b9390e?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$19&qt=IN_PAGE
Mehrhoff Friedrich, Dostępność w przedsiębiorstwach prywatnych: zalecenia w oparciu o doświadczenia międzynarodowe, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” 2019, 4(33), s. 33–43.
PFRON nr33 WCAG art5 Dostepnosc
Niedbalski Jakub, Sztobryn‑Giercuszkiewicz Joanna, Żuchowska‑Skiba Dorota
Ku nowemu paradygmatowi dostępności – znaczenie uniwersalnego projektowania i technologii wspomagających, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica” 2025, 92, s. 5–12, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_18778_0208-600X_92_01?q=85194d30-5113-4654-b2cf-9b81e9ebd9a3$1&qt=IN_PAGE
Niedziółka Monika, Nowy wymiar przestrzeni w kontekście potrzeb osób z niepełnosprawnościami, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna” 2023, 76 (1), s. 77-91. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_26399_meip_1_76__2023_04_m_niedziolka?q=3d9cd710-40ff-47e8-8a87-a6106b6cd09f$1&qt=IN_PAGE
Olejniczak Mariola, Osoby z niepełnosprawnością w muzeum na wolnym powietrzu. Ograniczenia czy niemoc organizacyjna?, „Studia Lednickie” 2020, t. XIX, s. 151‑162. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-5d5ae180-3d47-4fd9-a4ad-232fdc2f095b?q=6bc626ac-2cbf-48e6-b4c7-f6f51dfac3fc$1&qt=IN_PAGE
Perska Anita, Stefańska Magdalena, An Inclusive Approach to Cultural Heritage Audiences – The Case of Porta Posnania, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2024, 68(4), s. 75–85, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_15611_pn_2024_4_08?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$7&qt=IN_PAGE CEJSH
Pędziwiatr Kamil, Kasińska Joanna, Innowacje w transporcie miejskim pasażerów uwzględniające potrzeby osób o ograniczonej mobilności na przykładzie miasta Berlin, „Studia Miejskie” 2017, 27,https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_25167_sm2017_027_06?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$12&qt=IN_PAGE
Piechota Adriana, Biblioteka bez barier… Czy to wystarczy? Problem usług bibliotecznych dla osób z niepełnosprawnościami. Analiza programów kształcenia studiów wyższych oraz działalności bibliotek powiatowych Śląska i Zagłębia, „Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media” 2019, 4(35). https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-2f2e8070-bd17-406d-95fa-5a4d0d2f2282?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$14&qt=IN_PAGE
Popiel Marcin, Innowacyjne rozwiązania w dostosowywaniu przestrzeni miejskiej i rozwoju turystyki dla osób z niepełnosprawnością na przykładzie wybranych miast europejskich, „Przedsiębiorczość-Edukacja” 2025, 11, s. 339-350. Innowacyjne rozwiązania w dostosowywaniu przestrzeni miejskiej i rozwoju turystyki dla osób z niepełnosprawnością na przykładzie wybranych miast europejskich – Przedsiębiorczość – Edukacja – Volume 11. Rola przedsiębiorczości w rozwoju społeczno-gospodarczym układów przestrzennych (2015) – CEJSH – Yadda
Popiel Marcin, Wybrane aspekty turystyki dostępnej w Krakowie w opinii studentów z niepełnosprawnością, „Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego” 2017, Volume 31, Issue 3, s. 50-63. Wybrane aspekty turystyki dostępnej w Krakowie w opinii studentów z niepełnosprawnością – Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego – Volume Volume 31, Issue 3 (2017) – CEJSH – Yadda
Rudnicki S., Niepełnosprawność i złożoność, „Studia Socjologiczne” 2014, 2 (213), s. 43-61. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-45699fa7-c8ed-4efb-a9b3-56f068207639?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$13&qt=IN_PAGE
Sadowy Katarzyna, Karśnicka Aleksandra, Rutkowska Magdalena, Dostępność obiektów użyteczności publicznej i przestrzeni publicznych a aktywność osób starszych na przykładzie warszawskiego Mokotowa, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów” 2023, nr 194, s. 107–126.
https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-1234-8872-year-2023-issue-194-article-oai_ojs2_econjournals_sgh_waw_pl_article_4445?q=5d5857d5-a2bb-407c-8fcc-205afe5ad82c$1&qt=IN_PAGE CEJSH
Sitkowska‑Wójcik Magdalena, Osoby z niepełnosprawnościami na uczelniach wyższych (wybrane aspekty), „Alcumena. Pismo Interdyscyplinarne” 2024, 1(17), s. 39–50, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_34813_psc_1_2024_3?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$2&qt=IN_PAGE
Starzyk Agnieszka, Przestrzeń dziecka – studium dostępności, „Zeszyty Naukowe Uczelni Vistula” 2015, 42 (4), s. 40‑48. Przestrzeń dziecka – studium dostępności – Zeszyty Naukowe Uczelni Vistula – Issue 42(4)/2015 Architektura (2015) – CEJSH – Yadda
Statkiewicz Robert, Przykład implementacji projektowania partycypacyjnego w projekcie technologicznym z obszaru zdrowia, „Stan rzeczy” 2022, 2(31), s. 213-242. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.mhp-b2109368-152b-493a-93fe-5569c2e445b5?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$8&qt=IN_PAGE
Szczygielska Monika, Napisy dla niesłyszących w Polsce. „Historia, problemy, wyzwania, Tertium. Półrocznik Językoznawczy”, 2019, 4(1), 193–210. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_7592_Tertium2019_4_1_Szczygielska?q=b1842dfd-f620-4572-9a4a-744e59aaf09e$1&qt=IN_PAGE
Szeroczyńska M., Polskie regulacje dotyczące zapewnienia dostępności dla osób z niepełnosprawnością, „Szkoła Specjalna” 2021, LXXXII(1) 65-77. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-0137-818X-year-2021-volume-LXXXII_1_-article-bwmeta1_element_ceon_element-833a1fb1-38d5-32cc-b7d5-08fa14c76f5d?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$19&qt=IN_PAGE
Sztorc-Gromaszek Agata, Szubielska Magdalena, W jaki sposób pomóc osobom niewidomym w odbiorze sztuk wizualnych?, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka”, 2021, 115(3), s. 164–180, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_26112_kw_2021_115_13?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$1&qt=IN_PAGE
Śledzińska Jolanta, Turystyka osób niepełnosprawnych w Polskim Towarzystwie Turystyczno‑Krajoznawczym, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” 2012, 2(3), s. 81–103 https://www.pfron.org.pl/fileadmin/files/0/164_05_Jolanta_Sledzinska.pdf
Tota Paulina, Multisensoryczne przestrzenie publiczne. Zasady i wytyczne dla tworzenia miejskich placów zabaw, ogrodów sensorycznych i parków doświadczeń w kontekście projektowania dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością wzroku
„Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” 2019, 2 (31), s. 9–37. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-ff424465-7b80-42dc-b6b8-57a3ca49af6f?q=8ea81861-cbd9-400d-8544-700755b75081$1&qt=IN_PAGE
Tymińska Ada, Obowiązki prawne organizacji pozarządowych w zakresie zapewniania dostępności osobom z niepełnosprawnościami, „Trzeci Sektor”, 53(01), 2021, s. 50–60. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_26368_17332265-53-1-2021-3?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$3&qt=IN_PAGE
Uchnast Weronika, (Nie)dostępność komunikacyjna w dyskursie architektonicznym – analiza opisów projektów nagrodzonych w konkursie Lider dostępności pod kątem realizacji standardu prostego języka, „Poradnik Językowy” 2025, 821 (2), s. 96–120. (Nie)dostępność komunikacyjna w dyskursie architektonicznym – analiza opisów projektów nagrodzonych w konkursie Lider dostępności pod kątem realizacji standardu prostego języka – Poradnik Językowy – Volume 821, Issue 2 (2025) – CEJSH – Yadda
Wieczorek Sonia, Dostępność usług pocztowych dla osób z niepełnosprawnością jako element społecznej odpowiedzialności publicznego operatora pocztowego, „Studia Ekonomiczne” 2017, nr 332, s. 86–96.
https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.cejsh-598e498f-ef80-435e-a5d7-e115920acf1d?q=5d5857d5-a2bb-407c-8fcc-205afe5ad82c$4&qt=IN_PAGE C
Więckowski Robert, „Chmura” dostępnej sztuki, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka” 2018, nr 102(3), s. 146–157, https://doi.org/10.26112/kw.2018.102.12
Więckowski Robert, Słowa o mieście – udostępnianie street artu osobom z niepełnosprawnością wzroku, „Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka” 2021, 115(3), s. 73–86, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_26112_kw_2021_115_07?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$4&qt=IN_PAGE
Wojakowska Monika, Szykuła‑Piec Barbara, Madej‑Węgier Klaudia, Bezpieczeństwo osób ze szczególnymi potrzebami w świetle przepisów konstytucyjnych i ustawowych, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2022, 6(70), s. 327–337. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_15804_ppk_2022_06_24?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$15&qt=IN_PAGE
Woźniak‑Zapór Marta, Zarządzanie bezpieczeństwem z wykorzystaniem projektowania uniwersalnego w uczelni, Doskonalenie praktyk poprzez uczenie się w warunkach symulacji, Bezpieczeństwo”, „Teoria i Praktyka” 2024, 57(4), s 155–167. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_48269_2451-0718-btip-2024-4-010?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$10&qt=IN_PAGE
Wróblewska Anna, Dostępność polskich uczelni: wdrażanie art. 24 Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych (KPON) w obszarze szkolnictwa wyższego, „Studia z Polityki Publicznej” 2018, 5(4(20)), s. 45–65.
https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_33119_KSzPP_2018_4_3?q=5d5857d5-a2bb-407c-8fcc-205afe5ad82c$8&qt=IN_PAGE CEJSH
Zając Adam Piotr, Dostępność transportu publicznego na przykładzie Warszawy. Aktywność organizacji pozarządowych w tworzeniu polityki transportowej w zakresie ogólnodostępnej komunikacji zbiorowej, „Studia Ekonomiczne” 2014, nr 165, s. 136–144.
https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-d66ae131-ae55-4145-b92b-e6b46ea6100c?q=5d5857d5-a2bb-407c-8fcc-205afe5ad82c$20&qt=IN_PAGE CEJSH
Zalas Katarzyna, Czerw Monika, Koncepcja projektowania uniwersalnego jako element podnoszenia świadomości potrzeb osób z niepełnosprawnością wśród studentów. Z doświadczeń Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie, „Homo et Societas. Wokół Pracy Socjalnej” 2023, 8, s. 25–37. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_4467_25436104HS_23_003_19115?q=75459c24-93d0-4c7a-9b0c-f50f6ae3f9b1$2&qt=IN_PAGE,
Zaniewska Hanka, Thiel Maria, Rydzik Władysław, Werner Witold A., Urbańska Wanda, Bielecki Jacek, Cesarski Maciej, Korniłowicz Jan, Krzekotowska Krystyna, Życiński Jacek, Bury Katarzyna, Wasielewska Mirosława, Dostępność mieszkań sprzyjająca mobilności społecznej i rozwojowi gospodarczemu, „Problemy Rozwoju Miast” 2008, nr 2-3-4, s. 55–117,
https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-cfa3c212-122b-4e92-adf8-da48a5b53c60?q=5d5857d5-a2bb-407c-8fcc-205afe5ad82c$19&qt=IN_PAGE CEJSH
Żuchowska‑Skiba Dorota, Dostępność powstających i rewitalizowanych obiektów muzealnych dla osób niepełnosprawnych na przykładzie obszaru Zabłocia w Krakowie
„Studia Humanistyczne AGH” 2015, 14 (4). STUDIA HUMANISTYCZNE AGH
Żuchowska-Skiba Dorota, Olszewska Anna, Shadowing as a Method of Monitoring the Museum Experience of People with Disabilities: Toward a Comprehensive Multimodality Design, “Przegląd Socjologii Jakościowej” 2024, 20(4), s. 256–273. https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.4.12
Projektowanie Uniwersalne (Universal Design, UD) w architekturze to podejście projektowe zakładające tworzenie przestrzeni użytecznych dla jak najszerszej grupy użytkowników, niezależnie od wieku, sprawności czy innych cech osobniczych. Poniższe zestawienie prezentuje aktualne pozycje literatury akademickiej (głównie 2021–2025) obejmujące teorię, praktykę, edukację i wdrażanie UD w środowisku zbudowanym.
Podstawy teoretyczne i krytyczna refleksja nad koncepcją UD
Kilka publikacji podejmuje krytyczną analizę samego pojęcia projektowania uniwersalnego, wskazując na napięcia między uniwersalistycznym dyskursem a rzeczywistą różnorodnością cielesną i potrzebami osób z niepełnosprawnościami. Praca „Designing inclusive environments: rehabilitating the body and the relevance of universal design” analizuje teoretyczne i epistemologiczne podstawy UD oraz napięcia między propagowaniem uniwersalnego dyskursu a odpowiadaniem na zróżnicowane potrzeby cielesne. Powiązany artykuł „Situating universal design architecture: designing with whom?” bada relacje władzy między architektami a użytkownikami oraz społeczno-polityczną rolę architekta w praktyce UD.[1][2][^3]
Szwedzkie studium jakościowe „Universal Design as Guiding, Striving and Unifying” analizuje, jak koncepcja UD, wywodząca się z architektury i wpisana w Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (CRPD), jest rozumiana i wdrażana przez profesjonalistów z akademii, biznesu i sektora publicznego.[^4]
Wdrażanie UD w budynkach publicznych i edukacyjnych
Badanie „Universal Design in University Environments. Are the New Buildings More Inclusive?” (2024) ocenia zastosowanie zasad UD w środowiskach uniwersyteckich, wykorzystując narzędzie Design for All A.U.D.I.T. opracowane przez Politecnico di Milano do oceny sześciu budynków dwóch uczelni mediolańskich pod kątem jakości fizycznej, społecznej i sensoryczno-poznawczej. Wyniki pokazały, że nowsze budynki uzyskały wyższe średnie wyniki dostępności (77%) niż budynki z lat 60. (62%) i budynki historyczne (67%), choć nowe konstrukcje częściej pomijały przestrzenie społeczne na rzecz funkcji edukacyjnych.[^5]
Systematyczny przegląd literatury „Exploring Universal Design Principles in the Built Environment” (2024) obejmuje siedem artykułów dotyczących zasad UD w środowisku zbudowanym i wykazuje powszechne niedociągnięcia we wdrażaniu środków dostępności mimo rosnącej świadomości tematu. Autorzy podkreślają konieczność rygorystycznego egzekwowania przepisów, integracji UD z edukacją architektoniczną oraz współpracy interesariuszy.[^6]
Case study z Cypru Północnego „The Importance of Universal Design for the Disabled in Public Buildings” (2021) omawia zasady UD, znaczenie antropometrii i ergonomii oraz historyczny rozwój tej koncepcji na przykładzie budynku publicznego.[^7]
Studia empiryczne z perspektywy praktyków i użytkowników
Wieloaspektowe badanie „A study to depict challenges and opportunities building industry professionals face when designing inclusive and accessible buildings” (2023), oparte na kwestionariuszu wypełnionym przez 114 praktyków architektonicznych, wskazuje na brak świadomości klientów co do korzyści płynących z projektowania inkluzywnego jako główną barierę wdrożeniową. Badanie łączy perspektywy nauk behawioralnych, ergonomii i nauk społecznych architektury.[^8]
Australijskie studium jakościowe „Promoting participation through the universal design of built environments: Making it happen” analizuje czynniki ograniczające i ułatwiające stosowanie UD w projektowaniu środowiska zbudowanego z perspektywy ekspertów z dziedziny architektury i dostępności środowiskowej.[^9]
UD w kontekście urbanistycznym i zrównoważonego rozwoju
Praca „Developing an Evidence-Based Framework of Universal Design in the Context of Sustainable Urban Planning in Northern Nicosia” (2022) proponuje model teoretyczny łączący terminologię UD ze zrównoważonym rozwojem społecznym, analizując m.in. przystanki, chodniki, przejścia dla pieszych i infrastrukturę uliczną.[^10]
Artykuł „Artifacts of Ableism: Semiotics of the Built Environment and Disability Identity on University Campuses” (2025) bada, jak oznakowanie i architektura kampusów uniwersyteckich kształtują postrzeganie niepełnosprawności, proponując podejście UD jako narzędzie modernizacji „języka” środowiska zbudowanego i budowania poczucia przynależności studentów z niepełnosprawnościami.[^11]
UD w edukacji architektonicznej i technologiach cyfrowych
Powiązany, choć szerszy nurt badań dotyczy integracji UD z nowymi technologiami edukacyjnymi. Praca „Bridging Generations: Exploring Virtual Reality Tourism and Universal Design in an Intergenerational Civic Centre” łączy technologię VR z zasadami UD w kontekście centrum międzypokoleniowego. Z kolei „Exploratory Research on Architectural Methods in Analysing Urban Indoor and Outdoor Planning for Vibe-Space Design” (2025) odnosi się do UD w kontekście projektowania przestrzeni wielozmysłowych i wielopokoleniowych, analizując jakość przestrzenną w wymiarach horyzontalnym, wertykalnym i powietrznym.[12][13]
Systematyczny przegląd „Multisensory Design in Education: How Architecture Enhances the Learning Experience” (2024), oparty na analizie 26 artykułów z baz Scopus, Scielo i Scispace z lat 2020–2024, wskazuje architekturę wielozmysłową jako istotny czynnik wpływający na emocje i zachowania uczniów, co koresponduje z zasadami UD w projektowaniu przestrzeni edukacyjnych.[^14]
Tabela zbiorcza kluczowych pozycji
Tytuł / temat | Rok | Typ badania | Kluczowy wkład |
Universal Design in University Environments (Politecnico di Milano) | 2024 | Studium oceniające (A.U.D.I.T. tool) | Narzędzie oceny dostępności budynków akademickich[^5] |
Exploring Universal Design Principles in the Built Environment | 2024 | Systematyczny przegląd literatury | Deficyty wdrożeniowe zasad UD[^6] |
Designing inclusive environments: rehabilitating the body | 2014 (wciąż cytowana) | Analiza krytyczno-teoretyczna | Napięcia epistemologiczne w koncepcji UD[^1] |
Situating universal design architecture: designing with whom? | 2014 | Analiza krytyczna | Relacje władzy architekt–użytkownik[^3] |
Universal Design as Guiding, Striving and Unifying | 2021 | Badanie jakościowe (Szwecja) | Praktyczne rozumienie UD przez profesjonalistów[^4] |
Promoting participation through universal design of built environments | 2014 | Badanie jakościowe (Australia) | Bariery i czynniki sprzyjające wdrożeniu UD[^9] |
Challenges and opportunities for building industry professionals | 2023 | Badanie kwestionariuszowe (114 respondentów) | Bariery świadomościowe klientów[^8] |
Evidence-Based Framework of UD in Sustainable Urban Planning | 2022 | Model teoretyczny + analiza jakościowa/ilościowa | UD w kontekście urbanistyki zrównoważonej[^10] |
Importance of Universal Design for the Disabled in Public Buildings | 2021 | Case study | Antropometria i ergonomia w UD[^7] |
Artifacts of Ableism: Semiotics of the Built Environment | 2025 | Badanie z fotografią refleksyjną | UD jako narzędzie przeciwdziałania ableizmowi[^11] |
Luki badawcze i kierunki dalszych poszukiwań
Znaczna część dostępnej literatury anglojęzycznej dotyczącej UD w architekturze pochodzi z kontekstów pozaeuropejskich lub zachodnioeuropejskich (Włochy, Szwecja, Australia, Cypr), przy relatywnie niewielkiej liczbie publikacji stricte polskojęzycznych indeksowanych w międzynarodowych bazach naukowych — polskie opracowania tematu częściej występują w formie wytycznych normatywnych (np. dokumentów WCAG czy standardów dostępności) niż w czasopismach naukowych z zakresu architektury. Widoczna jest również koncentracja badań na budynkach użyteczności publicznej i akademickiej, natomiast mniej materiału dotyczy zastosowania UD w budownictwie mieszkaniowym czy przemysłowym. Rekomendowane jest uzupełnienie kwerendy o bazy Scopus i Web of Science z filtrami językowymi obejmującymi publikacje polskie oraz o czasopisma branżowe typu „Journal of Accessibility and Design for All” i „Studies in Health Technology and Informatics”, w których regularnie ukazują się prace o tematyce UD.[^5]
References
- Designing inclusive environments: rehabilitating the body and the relevance of universal design – The papers in this issue reflect participants’ disquiet with the theoretical and conceptual content …
- Designing inclusive environments: rehabilitating the body and the relevance of universal design – The papers in this issue reflect participants’ disquiet with the theoretical and conceptual content …
- Situating universal design architecture: designing with whom? – …vis a variety of publics is an important, but hitherto underdeveloped, challenge; issues concerni…
- Universal Design as Guiding, Striving and Unifying: A Qualitative Study about how Universal Design is Understood, Practised and Realised in Contemporary Sweden – Universal design (UD) is a concept that originates in architecture and design. Through its enrollmen…
- Universal Design in University Environments. Are the New Buildings More Inclusive? A Tool for Equal Design Assessment. – This study explores the application of Universal Design (UD) principles to university environments, …
- Exploring Universal Design Principles in the Built Environment – Universal Design (UD) involves surpassing basic standards and legal requirements to create buildings…
- The Importance of Universal Design for the Disabled in Public Buildings: A Public Building in Northern Cyprus as a Case Study – …age, gender, social, economic, and educational level. The design and use of public buildings, whi…
- A study to depict challenges and opportunities building industry professionals face when designing inclusive and accessible buildings – …Inclusive Design has not been widely embraced in architectural design practice, where it is often…
- Promoting participation through the universal design of built environments: Making it happen – …design within society, such application is not mandatory within Australia. This paper presents fi…
- Developing an Evidence-Based Framework of Universal Design in the Context of Sustainable Urban Planning in Northern Nicosia – …Further, in the discussion section of the study, several suggestions are presented for the improv…
- Artifacts of Ableism: Semiotics of the Built Environment and Disability Identity on University Campuses – This article examines the impact that signs, readable as texts and discourse embedded in architectur…
- Bridging Generations: Exploring Virtual Reality Tourism and Universal Design in an Intergenerational Civic Centre. A quest for a fit in the realms of technology
- Exploratory Research on Architectural Methods in Analysing Urban Indoor and Outdoor Planning for Vibe-Space Design – Abstract The exploratory research in architecture deals with the three central dimensions of space q…
- Multisensory Design in Education: How Architecture Enhances the Learning Experience – The aim of the article is to explore the existing scientific literature on sensory architectural tra…